Taal vraagt aandacht

Taal vraagt aandacht

Fries in de zorg

Het belang van aansluiten bij de moedertaal van je cliënt

Zorgprofessionals bewust maken van de voordelen van aansluiten bij de moedertaal van de klant. Dat is de missie vanuit het project ‘Fries in de zorg’ van Afûk. Femmy van Krimpen is praktijkbegeleider bij gemeente Súdwest-Fryslân. Zij ervaart bij het contact met cliënten dat het inzetten van de moedertaal een dikke winst kan opleveren: ‘Taal kun je bewust en onbewust inzetten. Het verbindt en raakt ons.’

Femmy is praktijkbegeleider bij de gemeente Súdwest-Fryslân, de grootste gemeente van Nederland. ‘Ik ben de vraagbaak voor lastige casuïstiek’, zegt ze over haar functie. Van de vier gebiedsteams is Femmy aanspreekpunt voor het gebiedsteam Sneek Noord. Door een wetswijziging kwam in 2015 de uitvoering van de WMO, de Jeugdwet, de Participatiewet en de schulddienstverlening bij de gemeente te liggen. ‘Sindsdien is ons werk erg veranderd en worden alle vragen op het gebied van opvoeding, financiën, woonbegeleiding e.d. via de medewerkers van het gebiedsteam beantwoord’, licht Femmy toe.

Femmy: ‘We spreken veel Nederlands en soms zakt het Fries wat weg. Frysk is voor mij en voor veel andere inwoners van Friesland de eerste taal. Het Nederlands doen we erbij. Dat wordt vaak onderbelicht, maar eigenlijk is een extra taal dikke winst. Taal kun je bewust en onbewust inzetten. Het spreken van dezelfde taal kan heel verbindend werken, en met verbinding komt ook het onderling vertrouwen.’

Woorden moeten op hun plek vallen

Dat taal ook te maken heeft met identiteit en cultuur, heeft Femmy ook in de praktijk ervaren. Femmy: ‘Je moet wel een beetje begrijpen hoe de cultuur in elkaar zit. Het onderkoelde “it koe minder”, Fries voor “het kon slechter”, is meestal bedoeld als een groot compliment, terwijl het Friese “it kin krekt” – het kan net − vaak betekent dat het eigenlijk net iets te veel wordt. Deze manier van uitdrukken zegt ook iets over de mensen en hun manier van denken en leven.’

Ook zit er verschil in de communicatie tussen de mensen in een stad of in een dorp: ‘Dat het in een dorp anders toegaat, lijkt voor iedereen logisch, maar als je bekend bent met het dorpsleven, dan ben je je ook weer meer bewust van de onderlinge verhoudingen in een dorp. Soms heb je het gevoel dat het halve dorp familie van elkaar is. Dat kan heel veilig voelen, maar ook verstikkend zijn. Stad en dorp hebben een eigen karakter en ook hun eigen problematiek, zoiets moet ook wat de communicatie betreft vaak anders aangepakt worden, wil je dat woorden op hun plek vallen.’

Femmy onderstreept ook het verschil in de lading van woorden. ‘Ik zie je graag’, bijvoorbeeld, kan van betekenis veranderen door de persoon die het zegt, en als je de lading van de woorden kunt beoordelen. Als je de woorden uit het woordenboek geleerd hebt, zul je ze anders interpreteren dan wanneer je opgegroeid bent in de regio. ‘Woorden kunnen daarom heel verwarrend werken voor allochtonen die nog wat minder grip op onze taal hebben. Ook onze vorm van communiceren kan hen soms afschrikken. In Nederland zijn we vaak heel direct en praten we open over ons gevoel. Mijn ervaring met sommige andere culturen, uit Afrika bijvoorbeeld, is dat ze dat niet gewend zijn, en ze hebben er ook moeite mee om de juiste woorden te vinden voor wat ze precies bedoelen. Als je dat weet, dan kun je daar rekening mee houden.’

Er zijn meer zaken die anders zijn in de communicatie met mensen die net uit andere culturen naar Nederland komen. ‘In Nederland is onze levensstandaard hoog, maar als je je nog zorgen maakt over onderdak, geld en veiligheid is er nog weinig ruimte om te praten over gevoel, dan gaat het nog over overleven, in plaats van opleven.’

Taal als een extra tool in de gereedschapskoffer

Toch heeft Femmy in haar werk het meest te maken met professionals die zijn opgegroeid met de Friese en/of Nederlandse taal. De communicatie verloopt gemakkelijk, ‘maar taal vraagt aandacht’, zegt Femmy. ‘Meertaligen, en zo ook Friessprekers, passen zich snel aan, terwijl dat niet altijd nodig is. Je kunnen uitdrukken in je eigen taal is een extra stukje gereedschap dat je kunt gebruiken.’

Project Afûk

Dit artikel is geschreven door Ciska Noordmans en aangeboden door Afûk vanuit het project ‘Fries in de zorg’. Dit project heeft als doel om professionals in de zorg bewust te maken van de voordelen van aansluiten bij de moedertaal van de klant en biedt ondersteuning en hulp bij de inzet van het Fries in diverse zorg- en ondersteuningssituaties.

Meer weten? Kijk op www.friesindezorg.frl