Ga naar pagina inhoud

Samen werken aan een bloeiend sociaal domein

en het verschil maken voor burgers

Stel je voor: het sociaal domein is een tuin. Om te verzorgen, bewerken en te laten groeien en bloeien. Daar zit de kracht van gemeenten. Tijdens het voorjaarcongres van Divosa werden tips uitgewisseld om samen te werken aan een bloeiend sociaal domein. Marius Jellema was erbij en licht het verhaal van Marjolijn Olde Monnikhof uit. ‘Dat is ons uit het hart gegrepen en onderstreept hoe de samenwerking van vier gemeenten en De Dienst het verschil kan maken voor burgers. Vooral met lef, moed, snode plannen en een sterk moreel kompas.’

In het kort
  • Er is sprake van hardnekkige ongelijkheid, het gebruik van voorzieningen in het sociaal domein neemt toe en 1 op de 6 mensen heeft te maken met een stapeling van problemen.
  • Het Sociaal Cultureel Planbureau ziet niet alleen ‘scheidslijnen’ in economische ongelijkheid, maar juist ook in sociale verschillen en persoonskapitaal.
  • Wet- en regelgeving laat nog te weinig ruimte voor maatwerk. Lokaal en landelijk beleid zijn nu te verkokerd.
  • De uitvoering van het sociaal domein kan het verschil in iemands leven maken. De oproep is: ‘Blijf bellen tot je een oplossing hebt’, ‘Beperk je niet tot het laaghangend fruit’ en ‘Vergeet nooit, maar dan ook nooit je morele kompas.’
Groeien, snoeien en bloeien

Voor duurzame bestaanszekerheid zijn een vruchtbare bodem, voeding en zorg nodig. Soms moet je wieden en snoeien, zodat alles weer kan bloeien. Met aandacht, daar zit de kracht van gemeenten. Op het Divosa Voorjaarscongres 2023 wisselden we tips uit en werken we samen aan een bloeiend sociaal domein. Het verhaal van Marjolijn Olde Monnikhof van het Sociaal Cultureel Planbureau licht ik uit. Dat is ons uit het hart gegrepen en onderstreept dat de samenwerking van vier gemeenten en de Dienst het verschil kan maken voor inwoners van Noordwest Friesland die te maken hebben met hardnekkige ongelijkheid.

Het gaat supergoed én er is ongelijkheid

Gemiddeld gaat het supergoed in Nederland. De kwaliteit van leven is hoog. Er is sociale cohesie en vertrouwen in instituties. Veel mensen kunnen hulp zelf regelen. Tegelijkertijd sluimert een hardnekkige ongelijkheid. ‘Het is niet zo dat de kloof tóeneemt, maar het neemt ook niet af in tijden van economische voorspoed’, vertelde de plaatsvervangend directeur van het SCP.

Hoe tevreden ben je?

Hoe tevreden ben je met je eigen leven? Het antwoord op deze vraag schommelt voor mensen met veel en weinig hulpbronnen tussen de respectievelijk 8.1 en 6.8. Op de vraag ‘hoe hoog plaatst u uzelf op de maatschappelijke ladder?’ antwoorden mensen bovenaan de sociale ladder met een 7.6. Mensen aan de onderkant geven zichzelf een magere 4.5. Is de overheid er ook voor jou? Maar liefst 55% van de mensen met weinig hulpbronnen vindt dat de overheid te weinig voor hen doet.

Scheidslijnen door sociale verschillen

Kranten staan bol van de ‘kloof’. Het SCP spreekt liever over ‘scheidslijnen’. In de zoektocht naar de wortels van brede welvaart voor iedereen, onderzoekt het planbureau de economische ongelijkheid en vooral de sociale verschillen en persoonskapitaal. Denk aan gezondheid, netwerk en moderne vaardigheden zoals de Engelse taal en het internet. ‘Verschil is oké’, werd gesteld. ‘Het gaat om situaties waarin het verschil niet te rechtvaardigen is.’

Jongvolwassenen, en met name jonge meisjes, ervaren bijvoorbeeld veel mentale problemen. Een goede woning voor een fatsoenlijke prijs levert 1.000 aanmeldingen op. De vraag naar voedselbanken en gratis schoolmaaltijden neemt toe. 1 op de 20 kinderen heeft geen eigen bed. Naar verwachting zijn in 2040 zijn 70% meer mantelzorgers nodig.

Oorzaken in beleid en wet- en regelgeving

In haar analyse benoemde de plaatsvervangend directeur een aantal oorzaken: 

  • Landelijke wet- en regelgeving biedt te weinig ruimte voor maatwerk. ‘Zelfs de nieuwe aanpassingen van de Participatiewet bieden onvoldoende handvatten om volwaardig mee te kunnen doen.’ Ook leveren de conflicterende mensbeelden van Participatiewet en Wmo problemen op.
  • Landelijk beleid is te verkokerd.
  • Ook lokaal speelt verkokering. Gemeentelijke afdelingen en aanbieders hebben vaak verschillende doelstellingen en financieringsstromen.
Claim de ruimte die er wél is!

Het SCP ziet dat er in de uitvoering van het gemeentelijk sociaal domein weinig tijd en geld is voor complexe situaties. En dat men door regels en procedures weinig ruimte voelt. De plaatsvervangend directeur geeft een hoopvolle oproep mee: ‘Claim de ruimte die er wél is. Jullie kunnen die ene persoon zijn die het verschil in iemands leven maakt. Dat vraagt lef. Dat vraagt moed. En dat vraagt om snode plannen.’

Vergeet nooit, maar dan ook nooit je morele kompas

Wat betekenen lef, moed en snode plannen in de praktijk?

  • ‘Blijf bellen tot je een oplossing hebt.’
  • ‘Ga met wethouders en de gemeenteraad in gesprek. Stel met hen een ondergrens vast waar mensen niet onder mogen zakken.’
  • ‘Beperk je niet tot laaghangend fruit. Draag bij aan een betrouwbare overheid.’
  • ‘Durf vooruit te lopen op de landelijke politiek.’
  • ‘Wees realistisch over zelfredzaamheid, maar stuur ook op eigen regie.’
  • ‘Investeer in de sociale basis en preventie.’
  • ‘Werk zoveel mogelijk zonder kokers en stimuleer samenwerking.’
  • ‘Durf afstand te nemen van je eigen mensbeelden.’
  • En tot slot: ‘Vergeet nooit, maar dan ook nooit je morele kompas.’

Haar conclusie? ‘We kunnen het sociaal domein redden. Er is alleen nog een beetje Pokon nodig.’

Een bloeiend sociaal domein bereik je samen